Op 7 februari 2010 organiseerde de Vlaamse Illustratoren Club (VIC) i.s.m. de Provinciale Hogeschool Limburg in Hasselt de 3e editie van i-day, met als centraal thema De veelzijdigheid van papier. Lees hier een verslag van die dag door Benjamin Leroy, een van Greet Bosschaert en een reactie van Marjolein Pottie.
DE DERDE
Drie keer I-Day in zes jaar tijd: dat ruikt naar een traditie. En een goeie ook, merkte ik aan mijn glimlachje wéken op voorhand, elke keer ik in mijn agenda naar 7 februari keek. Voor de tweede keer was de Provinciale Hogeschool Limburg in Hasselt de gastheer. De koffie werd rijkelijk aangevoerd bij aanvang van de eerste workshop om 9u30. Dat het vroeg en ver was, hoorde ik links en rechts mompelen. Maar vanaf het eerste snijwerk voor de workshop “Pop-up” was dat al snel vergeten.
De bescheiden en sympathieke Kees Moerbeek kwam ons wegwijs maken in de wereld van de pop-up. Met behulp van een aantal simpele (en minder simpele!) voorbeelden van de pop-up-basisprincipes werden we aan het werk gezet. En ik altijd maar denken dat er tegenwoordig wel ergens computermannetjes zitten die dat perfect kunnen berekenen. Nee hoor: “trial and error” is de boodschap! Helemaal mijn kopje thee...
Laat ons zeggen dat de eerste pogingen onder de categorie “goede intenties” vielen. Het moeilijke is dat het hele plaatje moet kloppen: alles moet mee kunnen plooien en in je boekje passen als je het dicht vouwt. De ene was er al sneller mee weg dan de andere; in mijn ooghoeken zag ik al bewegende honden, huizen en bomen. Gezellige boel ondertussen, met een babbel over illustratorenkoetjes en -kalfjes. Bij mij stond de balans tot dan vooral aan de “error”-kant, tot ik het boeltje ineens begon door te krijgen. “Met letters! Pop-up!”, toonde ik fier aan mej. S.C. uit G., die schamper opmerkte dat er eerder “Pup-op” te lezen stond. Hup, die pup moest er ook maar bij. Dankuwel, mijnheer Moerbeek, voor de interessante en aanstekelijke workshop! Mijn pup-op boek komt er misschien nog wel eens.
Voor we het wisten stonden we al van een lekker broodje te smullen. En ondertussen doen wat zo leuk is aan de I-Day: kletsen met illustratoren. Over opdrachten, uitgevers, lesgeven, de combinatie illustreren en een andere job, de nominaties voor de Boekenpauw,...
Het namiddagprogramma was gevuld met drie lezingen. Nadat de plastieken zeteltjes kuddegewijs naar voor werden gedreven, trad de eerste beeldherder op het podium. Hugo Puttaert heeft zijn eigen grafische studio en doceert aan het Sint-Lucas in Antwerpen. Hij kwam ons vertellen over wat hem inspireert en drijft. Zo gaf hij ons een boeiende inkijk in een wereld van letterpissende, grafzerkpimpende en soms ook jattende ontwerpers. Of hoe een lettertype, een logo of een papierkeuze een hele levenshouding kan vertegenwoordigen.
De tweede lezing was van Kees Moerbeek. Na zijn inspirerende workshop was ik razend benieuwd naar zijn eigen werk, en vooral naar hoe dat ontstond. Was ik de enige die moest slikken bij het zien van die papierplakkende chineesjes en grauwe fabriekshallen die 24/24 en 7/7 draaien? Ik denk het niet. Illustratoren hebben doorgaans toch ook ethische bezwaren bij de hoeveelheid boeken die er jaarlijks uitgespuwd worden. Gelukkig waren er ook de mooie dingen, die zich merkwaardig genoeg meestal in de categorie “niet gerealiseerd” bevonden: een uitklapbare kerstboom van 1m80, een ruimtelijke versie van Campin, en ga zo maar door. Prachtig en vernuftig; de term “paper engineer” was op zijn plaats.
Last but not least wachtte er een lezing van Frédérique Bertrand. “Ça plane pour moi”, flitste er door mijn hoofd, maar dat was een andere. Al zou het rebelse karakter van dat nummer op een of andere manier wel bij haar passen. De eerste keer dat ik het werk van Bertrand zag, was een openbaring. “Zo kan het dus ook”, dacht ik. Er verschenen heel wat copycats, maar geen enkele had de sfeer, durf en inventiviteit van Bertrand. Een hele eer dus, dat ze ons even een blik kwam gunnen in haar manier van werken.
Het interessantste zat ‘m niet zozeer in de netjes afgelezen tekst, maar in de kwajongensachtige commentaren die ze zelf gaf. Boeken, vrije werken en opdrachten voor tijdschriften passeerden de revue. Echt straf, hoe ze erin slaagt alles zo toevallig te laten lijken. Toch voel je dat die prachtige compositie, typografie of dat materiaalgebruik er niet zomaar gekomen is.
Vragenronde? Je zou haar een hele avond willen uithoren, maar op dat moment kom je nergens op. Al werden de juiste vragen gelukkig wel gesteld. Denkt ze aan kinderen als ze tekent? De “non, pas du tout” was stellig en goed onderbouwd. Het kinderlijke komt vanzelf naar boven als ze tekent. Kinderen zullen het dus zeker kunnen aanvoelen en begrijpen. Haar eigen ervaring met kinderen leert haar dat kinderen enorm veel aankunnen, als je het maar enthousiast en aanstekelijk brengt. Driewerf hoezee! Hoe het leven van een Franse illustrator eruit ziet? Bwa, fragiel en onzeker zoals overal. Oef, we zijn niet alleen!
Zo vertrok de grote kleine Frédérique Bertrand veel te vroeg, nadat ze enkele boeken van signatuur had voorzien. Tot slot deed Jan Smeekens een korte introductie tot zijn prachtige collectie pop-up-boeken en werd er getoast op alweer een fantastische, boeiende en propvolle I-Day. De laatsten (waaronder ondergetekende) werden vakkundig uit het etablissement verwijderd door de conciërge, om voor de deur te eindigen met een laatste babbel en het opdrinken en -smullen van enkele restjes kaas, druiven, bananen, chips, nootjes, brood, appelsap, water, koekjes,... Over een gevarieerde maaltijd gesproken.
Was er nu iets aan te merken op deze derde I-Day? Het enige wat ik kan zeggen is dat er mensen niét waren. Drukke agenda’s, ziek, op reis? Wie zal het zeggen? We waren met genoeg, maar het had net dat ietsje meer mogen zijn. Omdat er mensen zijn die hier ontieglijk veel tijd en energie in steken. Omdat het fijn is één dag per jaar te voelen dat er nog mensen zijn die die andere 364 dagen meestal achter een tekentafel doorbrengen. Omdat ik wil voelen dat er iets groeit in illlustratorenland. Samenhang of iets van die strekking. Over twee jaar iedereen op post. En anders stuur ik mijn pup-op op u af!
Benjamin Leroy
terug
PAPIER
Tsilp, Tsilp... Bonk... Ik weet niet welk buitengeluid me wakker maakt, maar met deze geluiden begint zondag mijn I-day. Help, mijn wekker is niet afgegaan omdat ik die vergat in te stellen. Stom! Een uur te laat! 6 u. Ik spring in mijn kleren en op mijn fiets en haast me naar het station. Noodgedwongen neem ik dan maar de trein van 7.30 en kom zo om 10 u op mijn bestemming.
Ik veronderstel dat het om 9 u een aangenaam onthaal was met een gezellige babbel en een kopje koffie. Met wat rode wangen passeer ik het sympathieke ontvangstcomité en loop naar de workshop van Kees Moerbeek. De eerste aanblik is schitterend. Een groep bekende illustratoren omringd door heel veel snippers wit papier. Ik installeer me aan een tafel en maak kennis met de leraar. Hij maakt me wegwijs in de basisprincipes van de pop-up. Van de symmetrische vouw tot de symmetrische parallelvouw en van de asymmetrische vouw tot de asymmetrische parallelvouw... en ik ben al het noorden kwijt. Je moet het eigenlijk zelf eens uitproberen en dan begin je het beter te begrijpen. Er zitten echt mooie resultaten bij de collega’s. Jammer dat we ze achteraf niet samen zouden bekijken in een eindevaluatie.
De workshop boekbinden met bijzondere materialen door Cathy Vanmaele was ook een boeiende sessie, denk ik. Tussen de middag zie ik een aantal mooi ingebonden boeken met handgeschept papier. En als ik me niet vergis met een Japans inbindsysteem.
Op de middag genieten we van een heerlijk broodjesbuffet. Het zijn bovendien bijzondere broodjes: internationale broodjes gemaakt door Greet Spaepen. De middag wordt overbrugd door gezellige illustratorenonderonsjes. En de groep raakt aangevuld met een deel studenten.
Na een technisch probleempje gaat het namiddagprogramma van start. We schuiven de witte, zwarte en rode zitjes dichter bij het podium en we worden verder ondergedompeld in de wereld van het papier. Eerst beluisteren we de verwelkoming door de directeur van het PHL. Daarna geeft Hugo Puttaert een lezing over ‘De nieuwe relevantie van print'. Hij is een grafisch ontwerper en uitgever van add magazine. Hij zet eerst een wekker op de sokkel, stelt die in en dit geeft hem een goed gevoel dat hij net 50 minuten kan spreken. (Ik denk: "oei…een wekker!")
De lezing geeft voor mij een heel eigenzinnige en persoonlijke manier van de materie aan. Het verruimt je denken. En dat is altijd boeiend. Het fragment van ‘goud op snee’ vind ik bijzonder. Met zijn bureau heeft hij een boek gemaakt met ‘goud op snee’. Hugo Puttaert reageert: "Waarom een boek maken met ‘goud op snee?" "Wel, omdat de mensen zouden vragen waarom heb je een boek gemaakt met ‘goud op snee'". De lezing geeft me een zweem van realiteit en absurditeit. Er zijn ook collega’s grafische ontwerpers die drukken met bloed.
Maar Hugo Puttaert heeft goede argumenten en zijn grafische voorbeelden zijn interessant . Ring... ring... de wekker! Even een pauze en daarna krijgen we een bewegend en beeldrijk verslag van de ‘paper ingineer’ (zo zijn er maar 15 in de hele wereld) Kees Moerbeek. Zijn Alfred Hitchcock books zijn fascinerend. En het tikkeltje humor om hemzelf hier en daar in de beelden te zetten, is grappig.
De kinderpop-ups van Who’s chasing who, Reggey Ann en Andy met illustraties van 1924 en het pop-upboekje van Hansje en Grietje tonen hoe hij tewerk ging met kinderverhalen. Dan komen de niet uitgewerkte projecten in beeld. Die blijken uiteindelijk bijna talrijker dan de uitgewerkte projecten en dat zorgt voor wat gegniffel in de zaal. Kees Moerbeek brengt op een plezante manier zijn lezing.
Na een kopje koffie en een heerlijk broodje met Nutella choco volgt de boeiende lezing van de Franse illustratrice Frédérique Bertrand. Mij vallen de enorm sterke vormgeving, de plaatsing van haar collages en de kleuren op. Haar werk is ook typografisch heel sterk. Door de vele beelden van haar illustraties krijg je een goed overzicht van de verscheidenheid in haar werk. Wanneer Frédérique Bertrand het beeld toont van het jongetje uit het boek Ding Dang Dong merk ik plots een sterke gelijkenis met haar eigen gezicht. Dat valt me wel vaker op dat je door de illustraties heen de illustrator kan ontdekken. Ook sterk is de manier waarop ze met verhoudingen werkt, zoals in de boekjes 'Le conté du prince', 'Lettre T' of 'Bientôt l’été'.
Na deze goed voorbereide uiteenzetting wordt de avond afgerond met de spectaculaire collectie van pop-ups van verzamelaar Jan Smeekens. Hij heeft wat lang moeten wachten om de duiding te mogen geven van zijn tentoonstelling, maar het wordt een waardige afsluiter. Zijn meest indrukkwekkende pop-up is een beeld van een oerwoud. Met een brede grijns ontvouwt Jan Smeekens de pop-up en bij wonder komt er ook nog geluid uit. Bij het sluiten van het boek brult nog een aapje na. Grappig.
Ondertussen is Frederique aan het signeren en verzorgt boekhandel Woeste Willem de boekenverkoop. Jammer dat er die avond 3 boeken worden gestolen. De mensen van de organisatie vinden dit echt wel een spijtige zaak.
Rond 18.30 gaan onze wegen uit elkaar. Het wordt een gul en gezellig afscheid van de collega’s en studenten onder elkaar. Er wordt opgeruimd en er wordt één en ander geregeld voor de terugreis.
Samen met Klaas, Veerle, Pieter en Sabien rijd ik terug richting Brugge. In de auto wordt er met voldoening nagepraat. De thuisblijvers hebben wat gemist! Op naar de volgende I-day!
Proficiat voor het hele team dat deze mooi dag heeft voorbereid en begeleid.
Greet Bosschaert
terug
SUPERGOEIE DAG
Ik heb zondag een supergoeie dag gehad!! Een inspirerende workshop... Ook al komt het er misschien nooit van om een echt pop-up boek te realiseren: ik heb alvast ideeën genoeg opgedaan voor de kerstkaarten van de komende 10 jaar ;-) Verder boeiende lezingen, van Hugo Puttaert heb ik vooral onthouden dat er nog zo veel dingen zijn die ik niet ken (misschien een beetje een ander vakgebied...) Na de workshop van Kees Moerbeek was zijn lezing verhelderend, en heel interessant om dat productieproces te zien. Hoe de Chinezen al die pop-up-onderdeeltjes terugvinden in de bergen en bergen drukwerk is me een raadsel. Opvallend hoe zo'n grote naam als Moerbeek zo nuchter blijft en zo droog grappig. Van Frédérique Bertrand heb ik onthouden dat ze héél mooi Frans spreekt, en dat ze zeer zeer vrij werkt. (ik betwijfel toch een beetje of er in heel Frankrijk zo gewerkt kan worden)
Zo'n dag geeft energie om weer verder te werken. Bedankt aan iedereen die er zijn kostbare tijd ingestoken heeft!
Marjolein Pottie
terug